Фиқҳ дарслари

Қандай гўшт маҳсулотлари ҳалол?

2012-05-10T17:13:13Z

САВОЛ ВА ЖАВОБЛАР

Савол: қандай ҳайвонларнинг гўштларини Аллоҳ таоло истеъмолда ишлатишни тақиқлаган?

Жавоб: Аллоҳ таоло қуйидаги ҳайвонларнинг гўштларини тақиқлаган.

1. Чўчқа. Унинг гўшти сингари ёғи, барча ундан тайёрланган махсулотлар тақиқланади. Аллоҳ таоло айтади:

Сизларга ўлакса, қон, тўнғиз гўшти, Аллоҳдан бошқанинг йўлида сўйилган нарса, бўғилиб ўлган, уриб ўлдирилган, баланд жойдан қулаб ўлган, (бошқа бирон ҳайвон билан) сузишиб ўлган ва йиртқич ҳайвон тишлаб ўлдирган жониворлар ҳаром қилоинди. (Моида 3-оят)

2. Эшак ва эшак билан чатишган барча ҳайвонлар.

Дастлаб эшак гўшти харом қилинмаган эди. Хайбарда Пайғамбаримиз (с.а.в.) уни ейишни тақиқладилар.

3. Қозиқ тишли вахший ҳайвонлар:

a) Арслон

b) Йўлбарс

c) Бўри

d) Ёвоойи мушук

e) Ит

4. Маймун.

Биринчидан маймун хунук ҳайвондир. Иккинчидан уннинг қозиқ тишлари мавжуд, учинчидан бу олимларнинг ижтиҳодидир.

5. Айиқ. Барча турдаги айиқларнинг гўштлари тақиқлангандир. Фақат тишсиз айиқ бундан мустасно.

6. Сассиқ қўзан (Норка).

7. Чия бўри, шоқол (шакал)

8. Хорек

9. Ёввойи мушук

10. Мушук

11. Тулки

12. Олмахон

13. Соболь (сувсарлар оиласига мансуб сут эмизувчи)

14. Бургут

15. Лочин

16. Қирғий

17. Калхат

18. Укки

19. Қузғун

20. Олақарға

21. Лайлак

Лайлак илон ва қурбақалар билан озиқланади.

22. Қора қарға.

Пайғамбаримиз (с.а.в.) қора қарға билан озиқланадиганларни нопок ҳисоблаганлар.

23. Кул ранг қарға

Бу турдаги қарғалар Татаристон ва Россияда кўп учрайди. Абу Ханифа ўлимтиклар билан озиқланмайдиган шу турдаги қарғаларни гўштини ейиш мумкин деганлар.

24. Кўршапалак.

25. Сичқон

Пайғамбаримиз (с.а.в.) хатто ибодат вақтида ҳам сиочқонларни ўлдиришга рухсат берганлар, чунки сичқондан инсонларга зарар кўпдир.

26. Ари

27. Асалари

28. Пашша

29. Сассиқ попишак.

30. Қалдирғоч

31. Типратикон

32. Жайра

33. Илон

34. Чувалчанг

35. Қўнғиз

36. Суварак (Таракан)

37. Ахлат қурти

38. Буқаламун (Калта кесак тури)

39. Варан деб номланувчи хашоратлар тури

40. Чаён

41. Каламуш

42. Бурга

43. Бит ва шунга ўхшаш майда хароратлар.

Тоза озиқ-овқатларларда бўладиган масалан: олма, пишлоқ, ёнғоқ, меваларда ва хурмоларда бўладиган майда хашоратлар жоиздир. Ҳар қандай холатда уларни ейилмайди. Аммо уларни билмасдан еб қўйишликда гуноҳ йўқдир.

Савол: Қандай ҳайвонларнинг гўшти истеъмолда жоиздир?

Жавоб: қуйидаги ҳайвонларнинг гўшти жоиздир:

1. Сигир ва шу турга кирадиганлар (буқа ва бошқалар.)

2. Барча турдаги туялар.

3. Лось (буғулар оиласига кирадиган бурама шохли ҳайвон)

4. Барча турдаги оҳулар

5. Қўй ва шу турдагилар

6. Эчки

7. От

Саҳобалардан бири пайғамбаримиз (с.а.в.) Мадинада яшаган вақтларида саҳобалар отни сўйиб, уни гўштини еганларини айтиб ўтган. Бироқ 25 та саҳоба от гўштини истеъмол қилишликни макруҳ деб билганлар. Бунинг сабаби, шу вақтларда улар кўп вақтларини от билан бирга, ғазотларда, савдо ишларида ўтказганлар ҳамда уларга дўст каби кучли боғланиб қолганлар ва шунинг учун ўзларининг отларини гўштини ея олмаганлар.

8. Сиртлон (ёлдор бўри)

У ёввойи ҳайвонлар турига кирсада, Абу Ҳурайра ва Абдуллоҳ ибн Умар ибн ал Хаттоб унинг гўштини ейишни ман этмаганлар. Абу Ханифанинг фикрича сиртлон гўштини истеъмол қилиш мумкин эмас.

9. Жирафа (заррафа)

10. Қуён

Қуён гўштини Саъд ибн Абу Ваққос истеъмол қилганлар.

11. Африка қўшоёғи

12. Жайрон

13. Ёввойи сигир

14. Ёввойи эшак (хачир)

Уйда боқиладиган эшакни истеъмол қилишликка руҳсат берилмаган, ёввойи эшакка эса рухсат бор.

15. Калта кесак

Мухаммад (с.а.в.) ўзлари калта кесакни истеъмол қилмаганлар. Бироқ саҳобаларга уни ейишликни ман қилмаганлар. Абу Ханифа фиқҳига кўра ман қилинган.

16. Ёввойи эчки яъни барча турдагилари.

17. Туяқуш

18. Товуқ

Саҳобалардан Абу Мусо пайғамбаримизни (с.а.в.) товуқ гўштини истеъмол килганлигини хабарни берадилар.

19. Товус.

20. Тўти қуш. Барча турдаги тўтилар.

21. Каптар. Барча турдаги каптарлар.

22. Чумчуқ ва барча турдаги чумчуқлар.

23. Тўрғай. Сўфитўрғай.

24. Турна.

25. Ғоз ва унинг барча турлари.

26. Ўрдак ва унинг барча турлари

27. Барча балиқлар, хатто ўлганлари ҳам.

28. Хаттоки “Денгиз одами”, “Денгиз ити”, “Денгиз чўчқаси” деб номланувчи балиқлар ҳам, бироқ Абу Ханифа бундай турдаги балиқларни жоиз билмаган.

Савол: Балиқлардан ташқари бошқа сув ҳайвонларини истеъмол Қилишлик жиозми?

Жавоб: барча балиқлар жоиздир, балиқлардан ташқари доимий сувда яшайдиган, қуруқликка чиқмайдиган, криветкалар, қисқичбақа кабиларнинг ҳам истеъмоли жоиздир.

Ҳам қуруқликда, ҳам сувда яшайдиган жониворларнинг истеъмоли ман қилинган.

a) Қурбақалар (қурбақаларни ўлдиришга руҳсат берилган)

b) Илон (уни ҳам ўлдиришга руҳсат берилган)

c) Тимсоҳ

Савол: акулага тегишли фикрлар қандай?

Жавоб: Акулаларга тегишли фикрлар иккига бўлинади. Баъзилар уни балиқлар турига мансублиги жиҳатидан жоиз деб билишади. Баъзилар эса уни ваҳшийлар турига мансуб деб жоиз билшмайди. Бироқ қўпчилик олимлар акула гўштини жоиз дейишади.

Савол: Баъзи ҳолларда пок ҳайвонлар ҳам (товуқ, туя, қўй, сигир) аҳлат ейдилар, уларни гўштини ейиш жоизми?

Жавоб: Пайҳамбаримиз Муҳаммад (с.а.в) уларнинг гўштини, тухумини, сутини тақиқлаган. Уларни алоҳида жойга қамаб, тоза озуқа билан озиқлантириб, маълум муддат ўтгандан сўнг уларни гўшти, тухуми, сутини истеъмол қилиш мумкин.

Савол: Катта ҳайвон (от, сигир, қўй)ларни қанча муддатга қамаб қўйиш зарур?

Жавоб: 40 кун

Савол: Бундай ҳайвонларни миниб юриш мумкинми?

Жавоб: пайғамбаримиз буни тақиқлаганлар.

Савол: Парранда ( ўрдак, товуқ, ғоз)ларни қанча муддатга қамаб қўйиш керак?

Жавоб: 3 кун

Савол: Ҳар хил турдаги жинсий, сўлак безлари , қалқонсимон безларни ейиш мумкинми?

Жавоб: Йўқ, бу макруҳдир.

Савол: Қандай ҳолларда харом қилинган гўштларни ейишга руҳсат берилади?

Жавоб: Ночор ҳолатда (ўлим ҳавф солиб турган вақтда, егуликка ҳеч нарса бўлмаганда) барча ҳаром қилиган гўштларни ейиш мумкин. (Хаттоки, чўчқа, ўлимтик, маййит гўштини ҳам.)

Савол: Сафар чоғида очликдан ўлим ҳавфи бўлганда егулик учун нимадир ўғирлаш мумкинми?

Жавоб: Бундай холда аввало одамлардан сўраш керак. Улар беришмаса, озгина ўғирлаб ейиш мумкин.

Савол: Бегона боғлардаги мева-сабзавотларни ейиш жоизми?

Жавоб: Қоровули ва тўсиғи бўлмаган ҳолларда жоиз.

Абу Зайнаб ат-Тамини: У, Анас ибн Молик, Абдур-раҳмон ибн Самура ва Абу Барзо мевали дарахтлар ёнидан ўтиб, улардан еганлиги ҳақида айтади. Буни саҳобалар қилишган экан, демак бизга ҳам мумкин.

№2Қандай гўшт маҳсулотлари ҳалол?

2012-04-11T17:34:00Z

Ўнинчи қоида

Қарқара. қўтондан ташқари барча қушларни истеъмол қилиш мумкин.

Ўн биринчи қоида

Ўлакса билан овқатланадиган барча қуш ва ҳайвонлар гўштини ейиш мумкин эмас.

Ўн иккинчи қоида

Барча хашаротларлар ҳаромдир.

Ўн учинчи қоида

Чатишиш натижасидан вужудга келган ҳайвонларнинг гўшти ҳаромдир. Масалан, эшак ва отнинг чатишишига ўхшаш.

Ўн тўртинчи қоида

Ман этилган гўштларни ейдиган ҳайвонлар гўштини истеъмол қилиш мумкин эмас. Ўлимтиклар билан озиқланадиган ҳайвонлар гўшти инсонда қабихлик хиссини уйғотиб юборади.( ибн Таймия фатвоси)

Ўн бешинчи қоида

Шариат бўйича охирги чора сифатида гўшти харом бўлган барча ҳайвонларнинг гўштини ейишга рухсат этилади, аммо хаддидан ошмаган ҳолда. Бунинг учун бу қоидани яхши ўзлаштирш керак.

Қуйида бу саволларга жавоблар бўлади.

№1Қандай гўшт маҳсулотлари ҳалол?

2012-03-15T16:07:32Z

Қандай гўшт маҳсулотлари ҳалол?

Бутун оламлар парвардигорига ҳамду санолар бўлсин.

Муҳаммад саллаллоҳу алайҳи вассалам ва оилалари ҳамду у зотга эргашган асҳобу киромларга ҳам Аллоҳнинг салоти ва саломи бўлсин. Ҳар бир инсон Аллоҳнинг ҳақ қули бўлар экан Аллоҳ унга нималарни ҳалол қилган ва нималарни тақиқлаганлигини билмоғи зарурдир. Бу гўшт маҳсулотларига ҳам бевосита тегишлидир. Бу мақоламиз айнан шу масалага аниқлик киритади. У икки бўлимдан иборат. Биринчиси қоида, иккинчиси саволлар ва жавоблар.

ҚОИДА

Биринчи қоида

Мумкин бўлган таомни истеъмол қилишлик инсон жисмига, ақлига, тарбиясига ижобий таъсир кўрсатади. Ман этилган таомни истеъмол қилишлик эса аксинча организм ва ақлга салбий таъсир қилади.

Иккинчи қоида

Жоиз этилган таомни ейишлик тоза қалб ва хушу билан қилинган ибодатни қабул бўлишига сабаб бўлади. Жоиз бўлмаган таомни истеъмол қилишлик Аллоҳ буюрган ишларни қабул бўлинишига тўсиқ бўлади. Бу ҳақда Аллоҳ таоло айтади:

Улар Аллоҳ кўнгилларини поклашни истамаган кимсалардир. Улар учун дунёда расволик, охиратда эса улуғ азоб бордир. Улар ёлғонга қулоқ берувчи ва ҳаром еювчи кимсалардир. (моида сураси 41-42 оятлар)

Бу оятдан маълум бўладики, жоиз бўлмагна таомларни истеъмол қилганлар, ёлғон сўзларни гапирган ва эшитишганларнинг яхши ишлари қабул бўлмайди.

Учинчи қоида

Шариат бўйича ман этилганлардан ташқари барча сув ва қуруқликда яшовчи ҳайвонларни ейиш мумкин, яъни уларнинг тақиқланишига шариатмизда асослар мавжуд.

Тўртинчи қоида

Барча яхши ва ёқимли ҳайвонларни ейиш мумкин, барча ёмон ва жирканч ҳайвонларни ейиш жоиз эмас.

Бешинчи қоида

Арабларга ёқмайдиган, лекин бизга ёқадиган ҳайвонлар биз учун халол, улар учун макруҳ.

Олтинчи қоида

Барча тиш ва тирноғи билан ов қиладиган ёввойи ҳайвонлар гўшти тақиқлангандир.

Еттинчи қоида

Пайғамбаримиз (с.а.в.) ўлдиришга буюрган (илон, чаён, сичқон ва қора ит) ҳайвонлар гўшти харомдир.

Саккизинчи қоида

Пайғамбаримиз (с.а.в.) ўлдиришни ман қилган (ари, чумоли, лочин, сассиқ попишак) ҳайвонлар гўшти харомдир.

Тўққизинчи қоида

Барча турдаги балиқлар, хо тирк ,хо ўлик бўлсин ҳалолдир.

№ 34: Рўза тутмасликка рухсатлилар ҳақида

2011-07-22T16:23:53Z

Ўта қари шахс рўза тутишдан ожиз бўлса, оғзини очади ва ҳар бир тутмаган куни учун бир мискинга садақаи фитр миқдорида таом беради. Кейин рўза тутишга қодир бўлиб қолса, қазосини тутади.

Ҳомиладор эмизикли аёл ўзи ва боласига зарар етишидан қўрқса ва бемор(ҳам) хасталиги зиёда бўлишидан қўрқса, мусофир оғизларини очадилар ва фидясиз қазо қиладилар. Зарар қилмаса, сафарда рўза тутган афзал.

Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади:

«Ва у(рўза)ни қийналиб тутадиганларга бир мискин таомини бериш» ояти қари чол ва қари кампирга тегишли рухсатдир. Икковлари рўзани қийналиб тутурлар. Улар оғизларини очиб, ҳар бир кун ўрнига бир мискинга таом берурлар. Ҳомиладор ва эмизикли аёллар қачонки қўрқсалар, оғизларини очурлар».

Абу Довуд ва Бухорий ривоят қилишган.

Бухорийнинг лафзида:

«Ибн Аббос:

«Бу оят мансух эмас, балки қари чол ва кампир учундир. Улар рўза тутишга қодир эмас. Бас, ҳар бир кун ўрнига бир мискинни таомлантирурлар», – деди» дейилган.

Маълумки, Исломда инсонни тоқатидан ташқари ишга таклиф қилиш йўқ. Жумладан, рўза масаласида ҳам. Шу маънода, Аллоҳ таоло ўта қариб қолганлари туфайли рўза тутса қийналиб қоладиган чол ва кампирларга рўза тутмасликка рухсат берган.

Бу ҳақда «Бақара» сурасида оятлар келган. Биз ўрганаётган ривоятда улуғ саҳобий Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу ана шу ояти кариманинг ҳукмини тушунтириб бермоқдалар.

Мазкур оятга кўра, ўта қари чол-кампирларга рўза тутмасликка рухсат бор ва рўзаси тутилмаган ҳар бир кун эвазига бир мискинга таом берсалар мумкин.

Баъзи кишилар ўзлари соғ бўлсалар ҳам, ёшлари катталиги туфайли, рўза тутсалар қийналадиган бўлиб қоладилар. Ана ўшандай кишилар ҳам рўза тутмасалар мумкин. Рўзанинг ўрнига фидя берадилар.

«Фидя»нинг луғавий маъноси, «фидо қилиш» бўлиб, шариат ҳукмига кўра, маълум бир нарсанинг ўрнига мол сарфлаш «фидя бериш» дейилади.

Қариликлари туфайли рўза тута олмайдиганлар учун фидя беришнинг жорий қилиниши бежиз эмас. Унда мискинларнинг манфаати билан бирга ўша рўза тута олмаган кишиларнинг ибодатни адо эта олмаганлари учун афсус-надоматларини енгиллатиш ҳам бор.

Бу ривоятда қари чол ва кампирлар ҳукмига ҳомиладор ва эмизикли аёллар ҳам қўшилиши, агар улар ёш болалари соғлигига зарар етишидан қўрқсалар, оғизларини очиб юришлари мумкинлиги ҳақида ҳам сўз кетмоқда.

Ҳомиладор ва эмизикли аёллар ўзлари ва болаларига зарар етишидан қўрқсалар рўзани очиб юборишларига рухсат бор. Бунга ҳамма бир овоздан иттифоқ қилган.

Аммо Ҳанафий мазҳаби бўйича, мазкур тоифадаги аёллар рўзанинг қазосини тутадилар. Бу мазҳаб уламоларининг ўзларига яраша ҳужжат ва далиллари бор. Қари чол ва кампирларнинг фидя бериш билан кифояланишларига рухсат этилгани уларнинг кейинчалик ҳам рўза тутолмасликлари эътиборидандир. Чунки улар борган сари қариб заифлашиб бораверадилар. Уларнинг қайтиб ёшариб, рўза тутишларидан умид йўқ.

Ҳомиладор ва эмизикли аёллар эса, вақтинчалик беморга ўхшайдилар. Ҳомилани туғиб, болани кўкракдан ажратгандан сўнг яна рўзани тутиш имконига эга бўладилар. Бир йилда бир келадиган рўзани қазо қилиб тутиш осондир.

Бемор ва мусофирларнинг рухсатлари Қуръони Карим оятларида зикр қилинган.

Аллоҳ таоло «Бақара» сурасида:

«Сиздан ким у ойда ҳозир бўлса, рўзасини тутсин. Ким бемор ёки сафарда бўлса, бас, саноғини бошқа кунлардан тутадир. Аллоҳ сизларга енгилликни хоҳлайди ва сизларга қийинликни хоҳламас», деган («Бақара» сураси, 185-оят).

Тузалишидан умид бор бемор киши Рамазон кунлари бемор бўлса ёки бир киши Рамазон кунлари сафарга чиққан бўлса, ўша кунлари рўза тутмай, кейин имкон бўлганда, тутмаган кунлари саноғича қазо рўза тутишига асосий далил мана шу ояти каримадир.

Шунинг учун, бемор киши, агар рўза тутса беморлиги зиёда бўлиб кетадиган ёки тузалиши ортга суриладиган бўлса, Рамазон ойида бемалол рўза тутмай юриши мумкин. Аллоҳ таоло беморлиги туфайли унга рухсат берган.

Шунингдек, Рамазони шариф кунлари сафарга чиққан одам ҳам рўза тутмаслиги мумкин. Сафардан қайтгандан кейин Рамазоннинг қолган кунлари бўлса, уларни тутаверади. Рамазондан кейин эса, сафарда неча кун тутмаган бўлса, ўшанча кун қазосини тутиб беради.

Мусофир учун, сафарда ортиқча қийинчилик бўлмаса, рўза тутгани тутмаганидан кўра афзалдир. Чунки, Аллоҳ таоло мусофирларга рўза тутмасликка рухсат берган оятнинг охирида «рўза тутмоқларингиз сизлар учун яхшироқдир», деган.

Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, рўза тутишга узрли бўлганлар қуйидагилардир:

1. Ўта қари кишилар.

2. Ҳомиладор аёллар.

3. Эмизикли аёллар.

4. Мусофирлар.

5. Беморлар.

Уламоларимиз яна қуйидаги тоифаларни ҳам узрлиларга қўшганлар:

6. Очлик ва чанқоқ оқибатида ҳолдан тойганлар.

Ўта қаттиқ очлик ёки чанқоқ оқибатида ҳалок бўлиш даражасига келган, ақлига ёки бирор аъзосига шикаст етиши хавфи туғилган киши ҳам рўза тутишдан узрли ҳисобланади. У ҳам кейин қазосини тутиб беради. Чунки, Аллоҳ таоло «Ва ўзингизни қўлингиз ила ҳалокатга отманг», деган.

7. Мажбурланган шахс.

Бировни ўлдириш ёки аъзоларидан бирини ишдан чиқариш ила таҳдид солиб рўзасини очишга мажбурланса, у ҳам узрли ҳисобланади. Қазосини кейин тутиб беради. Аёл кишининг номусига тегилса ҳам қазосини тутиб беради.

Ибн Аббосдан ривоят қилинади:

«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:

«Албатта, Аллоҳ менинг умматимдан хатони, унутилган ва мажбур қилинган нарсани кечиргандир», – дедилар».

Ибн Можа ривоят қилган.

Бир одамни бошқалар қўрқитиб ёки куч ишлатиб мажбуран гуноҳ ишни қилдирса, мажбур қолган одамга гуноҳ бўлмайди. Мажбур қилувчилар эса гуноҳкори азим бўладилар. Мажбур қилиб рўзасини очтириш, намоз ўқитмаслик, дийнга қарши гапларни айттириш ва бошқалар, шунга киради.

Шу билан бирга, мажбурлаш мажбур қилинаётган одамнинг жонига ёки бирор аъзосига таҳдид солиши шарт. Бу бўлмаган даражада мажбурлаш гуноҳ ишни қилаверишга йўл очмайди. Фақат ўлим хавфи ёки танасидаги аъзоларидан бирининг йўқ бўлиши, майиб бўлиши хавфигина шаръий эътибордаги мажбурлаш ҳисобланади.

8. Машаққатли касб эгаси.

Агар касбини тарк этса куни ўтмайдиган бўлса ва рўза тутганда касбини қила олмай қоладиган бўлса, узрли ҳисобланади. Бу тоифага нонвой, темирчи ва кон ишчилари кабилар киради. Улар саҳарликни қилиб рўзани ният қиладилар. Иш давомида ҳоллари чатоқ бўлиб қолса, рўзани очиб, кейин қазосини тутадилар.

Агар бемор тузалганидан, мусофир муқим бўлганидан кейин бир муддат яшаб ўлса, меросхўри қазо қилган миқдорича фидя беради. Агар оз яшаб ўлса, соғ ва муқим бўлган кунлари миқдорича фидя беради. Бунинг учун васият шартдир.

Бемор тузалганидан, мусофир муқим бўлганидан кейин рухсат билан тутмаган рўзасини тутиши керак эди. Аммо «кейинроқ тутарман» деган хаёл билан юриб, уни тутишидан олдин ўлиб қолди. Агар унинг яшаган кунлари рўзани қазо қилган кунларича ёки ундан кўп бўлса, меросхўри қазо қилган миқдорича фидя беради. Аммо у қазо қилган кунларидан оз яшаб туриб ўлган бўлса, меросхўри унинг соғ ва муқим бўлган кунлари миқдорича фидя беради.

Меросхўр мазкур фидяни бериши учун маййит ўлишидан олдин бу ҳақда васият қилган бўлиши шарт. Агар васият қилмаса, меросхўрга фидя бериш лозим бўлмайди.

Васиятга амал қилиш учдан бирдан бўлади.

Яъни, мазкур шахс ўлаётиб «Тута олмаган рўзамнинг фидяси берилсин» деган васиятни қилган бўлса, у меросга қолдирган молнинг учдан биридан берилади. Агар фидянинг миқдори мероснинг учдан биридан кўп бўлса, ортганини меросхўрлар бермасликка ҳақлилар.

Ҳар бир қазо қилинган намознинг фидяси бир кунлик рўзанинг фидяси миқдорича.

Киши ўлимидан олдинги беморлигида баъзи намозларини ўқий олмаган бўлса, ўша қазо қилинган намозларга ҳам меросхўрлари фидя беришлари мумкин. Ана ўшанда қазо қилинган бир вақт намоз учун бир кунлик рўзага берилган фидя миқдорида фидя берилади.

Бировнинг ўрнига бошқанинг қилган ибодати ўтмайди.

Яъни, ўлган кишининг қазо намоз ва рўзалари ўрнига унинг меросхўрлари намоз ўқиб, рўза тутишлари жоиз эмас.

Имом Насаий қилган ривоятда Ибн Аббос розияллоҳу анҳу:

«Бир киши бошқа бир кишининг ўрнига рўза тутмайди. Бир киши бошқа кишининг ўрнига намоз ўқимайди. Лекин унинг номидан ҳар бир кун ўрнига буғдойдан таом беради», – деган.

Абдурраззоқ келтирган ривоятда Ибн Умар розияллоҳу анҳу:

«Биров ҳеч қачон бировнинг ўрнига намоз ҳам ўқимайди, рўза ҳам тутмайди. Аммо қиладиган бўлсанг, садақа қилгин ёки ҳадя қилгин», деган.

Имом Термизий Ибн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилади:

«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қазо рўзаси бўла туриб вафот этган киши ҳақида:

«Унинг номидан ҳар бир кун ўрнига бир мискинга таом берилсин», – дедилар.

Нафл рўзани бошлагандан кейин охиригача тутиш лозим бўлади. Илло, рўза тутиш манъ қилинган кунлар бундан мустасно.

Шунинг учун, нафл рўзани очиб юборган одам унинг қазосини тутиши вожиб бўлади.

Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади:

«Менга ва Ҳафсага таом ҳадя қилинди. Икковимиз рўзадор эдик. Бас, оғзимизни очиб юбордик. Сўнгра Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам кирдилар ва биз у зотга:

«Эй, Аллоҳнинг Расули, бизга ҳадя қилинувди. Иштаҳамиз келиб оғзимизни очиб юбордик», – дедик.

Шунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

«Икковингизга ҳеч нарса бўлмайди. Унинг ўрнига бошқа куни рўза тутиб қўйинглар», – дедилар».

Абу Довуд, Термизий ва Молик ривоят қилган.

Рўза тутиш манъ қилинган кунлар – рўза ҳайити куни, қурбон ҳайити куни ва ундан кейинги уч кун, ҳаммаси бўлиб беш кун.

Мазкур кунларда рўза тутиш манъ қилинган. Шунинг учун, у кунларда тутилган рўзани ҳам очиб юбориш керак бўлади. Бинобарин, ўша очиб юборилган нафл рўзанинг қазоси тутилмайди.

Мазкур кунларда назр рўза тутса бўлади. Лекин уни очиб юбориб, кейин қазосини тутади. Агар тутаверса рўзаси рўза бўлади.

Назр рўза тутиш мазкур кунларда рўза тутмаслик ҳақидаги наҳйулардан истисно қилингандир.

Нафл рўза тутувчи зиёфат узри ила рўзасини очса бўлади. Кейин қазосини тутади.

Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади:

«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам бир куни олдимизга кириб:

«Ҳузурингизда бирор нарса борми?» – дедилар.

«Йўқ», – дедик.

«Ундоқ бўлса, мен рўзадорман», – дедилар.

Сўнгра бошқа бир куни олдимизга келган эдилар,

«Эй, Аллоҳнинг Расули, бизга ҳийс ҳадя қилинди», – дедик.

«Қани, менга кўрсат-чи, рўза ният қилган эдим», – дедилар ва ундан едилар».

Бешовларидан фақат Бухорий ривоят қилмаган.

Мусофир муқим бўлган, ҳайзли аёл пок бўлган, ёш бола балоғатга етган ва кофир мусулмон бўлган куни куннинг қолган вақтида ўзини тияди. Охирги иккиси қазо тутмайди.

Яъни, Рамазонда куннинг бир бўлаги ўтгандан сўнг мусофир сафардан қайтиб келса, ҳайз кўриб турган аёлнинг ҳайзи тўхтаса, ёш бола балоғатга етса ёки кофир исломни қабул қилса, буларнинг ҳаммаси куннинг қолган қисмида худди рўзадордек бўлиб, емай-ичмай юради.

Балоғатга етган ёш бола ва янги мусулмон бўлган одамга ўша куннинг қазосини тутиш лозим бўлмайди.

Муқим сафарга чиқса, ўша куннинг рўзасини охирига етказади. Агар очиб юборса, унга каффорот лозим бўлмайди.

Ўз юртида яшаб турган шахс рўза тутиб олиб куннинг маълум қисми ўтганидан кейин сафарга чиқса, рўзасини сафарда бўлса ҳам охирига етказади. Мабодо, «Мусофир бўлдим» деган фикр ила ўша куннинг рўзасини очиб юборса, қазосини тутади. Аммо каффорот бермайди.

Ойнинг ҳаммасида мажнун бўлишлик рўзани соқит қилади. Баъзисида эмас.

Бир Рамазон ойи тўлиқ мажнун бўлса, унга рўза тутиш фарз бўлмайди. Аммо Рамазон ойининг баъзи кунлари мажнун бўлиб, қолган кунлари соғайиб қолса, соғ кунларининг адосини, жинни бўлган кунларининг қазосини тутади.

Агар бир неча кун ҳушидан кетиб ётган бўлса, ўша кунларнинг қазосини тутади. Илло, ниятини қилган кунни тутмайди.

Чунки, ўша кунги рўзаси ўз ўрнида адо бўлган ҳисобланади.

№ 33: Рўзанинг мустаҳаблари ҳақида

2011-07-22T16:14:16Z

Рўзанинг мустаҳаблари ҳақидаги барча далилларни диққат билан ўрганиб чиққан ҳанафий уламолар қуйидаги амалларни рўзанинг мустаҳаблари сифатида қайд этганлар:

1. Бирор нарса ила, бир қултум сув билан бўлса ҳам, саҳарлик қилмоқ. Саҳарликни кечанинг охиригача сурмоқ.

2. Қуёш ботиши билан тезда, Шом намозини ўқишдан олдин оғизни очмоқ. Ширин ва ҳўл нарса ила оғизни очиш афзал.

3. Оғизни очишда ривоят қилинган лафзлар ила дуо қилмоқ.

4. Рўзадорларга ифтор қилиб бермоқ.

5. Жунублик, ҳайз ва нифосдан қилинадиган ғуслни кечга қўймай тонг отишдан олдин қилиб олмоқ.

6. Ортиқча гап-сўз ва амаллардан тил ва жисмларни тиймоқ.

7. Рўзани бузмайдиган, аммо ҳузурбахш бўлган нарсаларни тарк қилмоқ.

8. Оила аъзолари ва қариндошларга кенгчилик қилиш. Бева-бечора ва камбағалларга хайр-эҳсонни кўпайтириш.

9. Қуръон қироати, илм суҳбатлари, зикр ва саловотларни кўпайтириш.

№ 32: Рўзадорга макруҳ бўлган нарсалар ҳақида

2011-07-22T16:19:02Z

Бирор нарсанинг мазасини татиб кўриш ёки чайнаш макруҳдир. Фақатгина, ёш болага овқат чайнаб бериш, зарурат юзасидан, бундан мустасно.

Бу ҳолатлардаги нарсалар ичкарига кетиб қолиб рўзани бузиши хавфи бор. Қолаверса, бошқалар кўрса «рўза тутмаган экан» деган туҳматга қолинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган бўлса, туҳмат мақомларига яқинлашмасин», деганлар.

Ўпиш, агар ортидан бирор нарса бўлиш хавфи бўлса, макруҳдир.

Мазкур хавф ўпишдан кейин бўладиган жинсий яқинлик ва маний тушишидан иборатдир.

Мисвок қилиш ва сурма қўйиш макруҳ эмас.

Омир ибн Рабийъа розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Мен Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг рўзадор ҳолларида мисвок қилаётганларини санаб-саноғига, ҳисоблаб-ҳисобига ета олмайдиган даражада кўп кўрганман».

Бухорий, Абу Довуд, ва Термизий ривоят қилишган.

Рўза тутган одам мисвок қилиши яхши эканини уламолар жумҳури таъкидлаганлар. Шу билан бирга, баъзи уламолар рўзадорнинг оғзидан чиқадиган ҳид Аллоҳ таолонинг ҳузурида мушку анбарнинг ҳидидан афзаллиги ҳақидаги ҳадиси шарифнинг эътиборидан «Завол вақтидан кейин мисвок қилмаган яхши дейишади. Чунки, рўзадорнинг оғзидан ўша ҳид завол вақтидан кейин чиқа бошлайди.

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Бир киши Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга:

«Кўзим оғриб қолди. Рўзадор ҳолимда сурма қўйсам бўладими?» – деди. Ул зот соллаллоҳу алайҳи васаллам:

«Ҳа», – дедилар».

Термизий ривоят қилган.

Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади:

«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Рамазонда рўзадор ҳолларида сурма қўйдилар».

Ибн Можа ривоят қилган.

Анас ибн Молик розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«У киши рўзадор ҳолларида сурма қўяр эдилар».

Аъмаш розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Асҳобларимиздан бирортасининг рўзадор ҳолда сурма қўйишни ёқтирмаганини кўрмадим».

Икки ривоятни ҳам Абу Довуд келтирган.

Ҳанафий уламолар рўзадор киши учун макруҳ бўлган бошқа ишларни ҳам санаб ўтганлар:

1. Узрсиз бирор нарсани татиб кўриш ва чайнаш.

Чунки, бунга ўхшаш нарсалар рўзанинг бузилишига олиб бориши мумкин.

2. Сақич чайнаш.

Бу ишни қилган одамни оғзи очиқ деб ўйлайдилар.

3. Қучоқлашиш, ўпиш ва ушлаш каби шаҳватни қўзғайдиган ишлар.

4. Қасд ила тупугини оғзида тўплаш ва уни ютиш.

5. Рўзадорни заифлашишга олиб борадиган қон олдириш каби ишларни қилиш.

Рўзадор учун макруҳ бўлмаган ишлар:

1. Мўйлабга хушбўй нарса суртиш.

2. Сурма қўйиш.

3. Заифлаштирмаса, қон олдириш.

4. Эрталаб мисвок қилиш.

5. Оғиз ва бурунни чайиш.

6. Fусл қилиш.

7. Салқинлаш учун ҳўл латтага ўраниш.

№ 31: Рўзани бузмайдиган нарсалар ҳақида

2011-07-22T16:13:57Z

Агар қай рўзадордан ғолиб келса ёки эсидан чиқиб оғзини очиб юборса ёки эҳтилом бўлса, назар солиб туриб маний нозил қилса, томоғига чанг, тутун ёки пашша кирса, қазо тутмайди.

Абу Саъийд ал-Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:

«Уч нарса рўзани очмайди: «қон олдириш, қусиш ва эҳтилом бўлиш», – дедилар».

Имом Термизий ривоят қилган.

Бошқа жинсдаги шахсга шаҳват назари билан қараб туриб манийси тўкилган кишининг рўзаси очилмаслиги, бу ишда жинсий яқинликнинг суврати ҳам, маъноси ҳам йўқлиги учундир.

Томоғига чанг, тутун ёки пашша кирса рўза очилмаслиги эса бу нарсалардан сақланиб бўлмаслиги учундир.

Агар ҳайвонга, ўликка ёки фарждан бошқа ерга жинсий яқинлик қилса ёхуд ўпиш ёки ушлаш орқали маний нозил қилса, қазо қилади, каффорот йўқ.

Чунки, бу ҳолатларда жунублик нуқсонли бўлади.

Агар тиши орасига кириб қолган нўхатдан кичикроқ нарсани еса, рўзаси бузилмайди. Аммо ўша нарсани оғзидан чиқариб туриб кейин еса, рўзаси бузилади.

Чунки, одатда, доимо озгина таом оғизнинг ичида, тишларнинг орасида қолиши бор. Ўшандоқ оз нарса тупугининг ўрнида бўлади. Аммо нўхат донасидек ёки ундан катта бўлса, уни еб бўлмайди.

Бир дона кунжутни чайнаб еса ҳам рўзаси очилмайди.

Чунки, уни чайнаганда майдаланиб тишларига ёпишиб қолади ва қорнига ҳеч нарса етиб бормайди. Аммо ўша кунжутни бутунлайича ютиб юборса, рўзаси очилади.

Қайта қусиш, агар кўп бўлса, рўзани бузади.

Бу, имом Абу Юсуфнинг гаплари. Аммо имом Муҳаммад «Бузмайди» деганлар ва шу гап амал учун қабул қилинган.

Агар киши ўзини мажбур қилиб қусса, рўзаси очилади.

Чунки, бунда рўзадорнинг ўз амали бор.

Хулоса:

1. Рўзадорлиги эсидан чиқиб еб-ичиб ёки жинсий яқинлик қилиб қўйса, рўзаси очилмайди. Аммо эсига тушиши билан дарҳол мазкур ишларни тўхтатиши шарт. Жинсий яқинлик қилаётган киши рўзадорлигини эслаши билан ажраши керак. Агар ундан кейин ҳам туриб қолса, рўзаси бузилади.

2. Назар солгани ёки ўйлагани оқибатида манийси тўкилса, ўзи гуноҳкор бўлса ҳам, рўзаси очилмайди. Кундуз куни эҳтилом бўлиб қолса ҳам рўзаси очилмайди.

3. Кўзига дори томизса ёки сурма қўйса ҳам рўзаси очилмайди.

4. Қон олдирса ҳам рўзаси очилмайди.

5. Мисвок қилса ҳам рўзаси очилмайди.

6. Муболағасиз оғиз-бурунни чайса ҳам рўза очилмайди.

7. Fусл қилса ёки салқинлаш учун ҳўл латтага ўранса ҳам рўзаси очилмайди.

8. Fийбат қилса ёки оғзини очишни ният қилса ҳам рўзаси очилмайди.

9. Рўзадорнинг ичига унинг ихтиёрисиз тутун, чангу ғубор ёки пашша кирса ҳам ҳам рўзаси очилмайди. Аммо рўзадорлигини эслаб туриб хушбўй нарсани тутатиб ҳидласа, рўзаси очилади.

10. Тиш олдириб қон ёки дорини ютмаган бўлса ҳам рўзаси очилмайди.

11. Эркак кишининг жинсий олатидан сув, мой ёки дори киритилса рўзаси очилмайди. Қулоқдан сув кирса ҳам, қулоқни ковласа ҳам рўзаси очилмайди. Аммо бу каби ишларни қилмаган маъқул.

12. Балғам ёки мишиғининг кириш ёки чиқиши билан ҳам рўзаси очилмайди.

13. Ўз ихтиёридан ташқари ҳолда мажбур бўлиб қусса ҳам рўзаси очилмайди.

14. Тишлари орасида қолган нўхатдан кичик нарсани еса ҳам рўзаси очилмайди.

15. Жунуб ҳолида юриши ила ҳам рўзаси очилмайди.

16. Мушакка, тери остига укол қилиш билан ҳам рўзаси очилмайди.

№ 30: Қазо тутиш лозим бўладиган ҳолатлар ҳақида

2011-07-20T21:58:02Z

Хато туфайли, мажбурланиш оқибатида, кечаси деб гумон қилиб еб-ичганда, қорнига ёки димоғига терисининг тешикларидан бошқа тарафдан дори етганда, майда тошни ютганда, оғзи тўлиб қусганда фақат қазосини тутади.

Биров рўзани ният қилиб, уни очиш қасди бўлмай туриб хато оқибатида оғзини очиб юборса, рўзасини қазо қилиб тутиши вожиб бўлади.

Бошқа бир тарафнинг мажбурлаши ёки алдови сабабли оғзини очириб юборган рўзадор ҳам қазосини тутиш вожиб бўлади.

Бир одам «ҳали саҳарликнинг вақти чиққани йўқ» деган гумон билан еб-ичишни давом эттира бориб қараса, вақт чиқиб кетганлиги аён бўлса, рўзанинг қазосини тутиб беради. Шунингдек, ифтор вақти бўлди, деган гумон билан оғзини очиб юборса-ю, кейин вақт кирмагани маълум бўлса ҳам қазосини тутади.

Ҳанафий мазҳабида бу маслага доир барча далил ва ҳужжатлар батафсил ўрганиб чиқилгандан кейин қуйидаги нарсалар алоҳида зикр қилинган.

Рўзани бузадиган ва фақат қазо тутишни вожиб қилиб, каффоротни вожиб қилмайдиган нарсалар:

1. Fизомас ва ғизо маъносидамас нарсани тановул қилмоқ. Бунда одатда ғизо саналмайдиган ва инсон таъби емоққа мойил бўлмайдиган нарсалар кўзда тутилган. Мисол учун, рўзадорнинг хом гуруч, хамир, бирор нарса аралаштирилмаган ун каби нарсаларни емоғи.

2. Бирданига кўп тузни еб юборса ҳам, рўзаси очилиб, унинг қазосини тутиб беради.

3. Пишмаган мевани еса ҳам.

4. Тишлари орасида қолган нўхатдан катта нарсани еса.

5. Данак, пахта, қоғоз, тери еса ҳам.

6. Тош, темир парчаси, тупроқ, тангага ўхшаш нарсаларни ютиб юборса ҳам.

7. Ўз амали билан ичига тутун киргазса ҳам.

8. Орқасидан, бурнидан, томоғидан ва аёл кишининг олдидан ичига сув ёки дори киритилса ҳам.

9. Қулоғига мой томизса ҳам. Сув томизса, очилмайди.

10. Аёл кишининг олд аъзосидан қатра томизилса ҳам рўзасини қазо қилиб тутмоғи лозим бўлади. Эркак кишининг олд аъзосидан қатра томизилганда бу гап йўқ.

11. Қасдан оғзи тўлиб қусса ҳам қазо тутади. Агар рўзалиги эсидан чиққан, оғзи тўлмай қусган, таом эмас балғам қусган бўлса, рўзаси очилмайди.

12. Fизо ва давони беморлик, сафар, мажбурлаш, хато, бепарволик ёки шубҳа каби шаръий узрлар ила тановул қилса, қазосини тутиб беради.

13. Оғзини чайиб турганда хато қилиб сув ичига кетиб қолса, рўзаси очилади ва қазо тутади.

14. Бошидаги ёки қорнидаги жароҳатга дори қўйганда ичига ёки димоғига кетиб қолса ҳам.

15. Биров ухлаб ётган одамнинг қорнига сув киритиб юборса ҳам.

16. Аёл киши хизматга ярамай қоламан деб таом еса ҳам.

17. Биров аввал эсида йўқ ҳолда таом еган ёки жинсий яқинлик қилган бўлса, рўзаси очилмайди. Аммо ҳукмни билмай, бўлар иш бўлди, деб кейин яна таом еса ёки жинсий яқинлик қилса, қазо рўза тутиб бериши лозим бўлади.

18. Биров кечаси рўза тутишни ният қилмади. Кундузи ният қилди. Кейин «бу ниятим тўғри бўлмаса керак» деган шубҳа билан таом еса, рўзаси очилади ва қазо тутиши вожиб бўлади.

19. Биров «ҳали тонг отмаган бўлса», керак деб еб-ичди ёки жинсий яқинлик қилди. Кейин билса, тонг отиб бўлган экан. Рўзасининг қазосини тутади.

20. Биров «қуёш ботган бўлса керак» деб еб-ичди ёки жинсий яқинлик қилди. Кейин билса, қуёш ботмаган экан. Рўзасининг қазосини тутади.

21. Биров таом еб ёки жинсий яқинлик қилиб турганда тонг отиб қолди. Дарҳол қилаётган ишини тўхтатса, рўзаси тўғри бўлаверади.

22. Шаҳватини тўлиқ бўлмаган ҳолда қондирса ҳам фақат қазо тутади.

23. Қучоқлаш, ўпиш ва шунга ўхшаш ишлар туфайли манийси тўкилса, қазо тутади.

24. Ухлаб ётган аёлга жинсий яқинлик қилинса, ўша аёл м қазо тутади.

25. Аёл киши фаржига мой ёки шунга ўхшаш нарсаларни томизса ҳам.

26. Рўзадор шахс орқасига сув ёки мой билан ҳўлланган панжасини киритса ҳам.

27. Рўзадор шахс орқасига пахта, латта ва шунга ўхшаш нарсаларни киритса ҳам.

28. Аёл киши ички фаржига сув ёки мой билан ҳўлланган панжасини ёки пахта, латта ва шунга ўхшаш нарсаларни киритса ҳам.

29. Рамазон рўзасидан бошқа рўзаларни очган бўлса, фақат қазо тутиш вожиб бўлади. Каффорот вожиб бўлмайди.

№ 29: Қазо ва каффорот вожиб бўладиган ҳолатлар ҳақида

2011-07-20T21:57:05Z

Ким жинсий яқинлик қилса ёки унинг икки йўлидан бирига яқинлик қилинса, рўзаси бузилади.

Бунда манийнинг нозил бўлиши ёки бўлмаслигининг эътибори йўқ. Эркаклик олатининг бош қисми иккинчи тарафнинг олди ёки орқа йўлига кирса бўлди.

Қасдан ғизо ёки даво бўладиган нарсани еса ёки ичса ҳам рўзаси бузилади.

Албатта, мазкур еб-ичишлар Рамазон кундузида содир бўлса.

Бу ҳолатларда қазосини тутади ва худди зиҳор қилувчи каби каффоротни адо қилади.

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Бир одам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб:

«Ҳалок бўлдим, эй, Аллоҳнинг Расули!» – деди.

«Сени нима ҳалок қилди?» – дедилар.

«Рамазонда хотинимнинг устига чиқдим», – деди.

«Қул озод қилишга нарса топа оласанми?» – дедилар.

«Йўқ», – деди.

«Икки ой кетма-кет рўза тута оласанми?» – дедилар.

«Йўқ», – деди.

«Олтмиш мискинга таом беришга нарса топа оласанми?» дедилар.

«Йўқ», деди.

Сўнгра кутиб ўтирди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга бир занбил хурмо келтирилди. Ул зот (ҳалиги одамга):

«Мана буни садақа қилиб юбор», – дедилар.

«Эй Аллоҳнинг Расули, биздан кўра фақийрроққами? Аллоҳга қасамки, у(Мадийна)нинг икки четининг орасида биздан кўра муҳтожроқ аҳли байт йўқ», – деди.

Бас, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам кулдилар, ҳатто тишларининг оқи кўриниб кетди. Сўнгра:

«Бор! Уни аҳлинга таом қилиб бер», – дедилар.

Бешовлари ривоят қилишган.

Рўзасини бузган рўзадор каффорот беришлиги вожиблиги шу ҳадисдан олинган.

Энг аввал каффорот қул озод қилиш бўлади.

Каффорот бериш вожиб бўлган одам қул озод қилишга қодир бўлмаса, кетма-кет, орасини узмай олтмиш кун рўза тутиши лозим.

Рамазон рўзасини тутиш даврида сабрсизлик қилгани сабабли, сабрли бўлишга тузукроқ одатланиб олиши учун.

Рамазонда қасдан рўзасини очиб юборган одам, икки ой кетма-кет рўза тутишга қодир бўлмаса, олтмиш мискинга таом беради. Ҳар бир мискинга бир мудд (1843 грамм) миқдорида таом беради. Бу эса, ўз навбатида гуноҳкор кишининг гуноҳини ювишга имкон яратиб бериш билан бирга, мискинларга яхшилик қилиш йўли ҳамдир.

Жумҳур уламолари: «Жинсий алоқада қатнашгани учун аёл киши ҳам каффорот беради», деганлар.

Каффоротни адо қилиш Рамазон фарзини адо қилишни қасдан бузганда вожиб бўлади. Бошқасида вожиб бўлмайди.

Агар Рамазоннинг қазосини ёки бошқа рўзаларни қасдан бузса ҳам каффорот вожиб бўлмайди. Каффорот Рамазоннинг ҳурматини оёқ ости қилгани учун вожиб бўлади.

Рамазон рўзаси фарзини адо қилишни ният қилиб тутган одам уни ўз ихтиёри ила мажбурлашсиз ва шаръий узрсиз қасдан очиб юборса, ҳам қазосини тутади, ҳам каффоротни адо этади.

Бу нарса қуйидаги ҳолатларда юз беради:

Рўзани бузадиган ва ҳам қазо тутишни, ҳам каффоротни вожиб қиладиган нарсалар:

1. Fизо ёки унинг маъносидаги нарсани шаръий узрсиз емоғи. Одатда озуқа сифатида тановул қилинадиган барча нарсалар ғизога киради. Дори, папирос, сигара, афюн, наша ва шунга ўхшаш нарсалар ҳам ғизо маъносидаги нарсаларга киради. Ушбу ҳолатларда рўзасини очган одам ҳам қазосини тутади, ҳам қул озод қилиш ёки олтмиш кун кетма-кет рўза тутиш, унга қодир бўлмаса, олтмиш мискинга таом бериш билан каффоротни адо қилади.

2. Бировнинг ғийбатини қилганидан, қон олдирганидан, шаҳват билан ушлаганидан ёки ўпганидан, қучоқлашиб ётганидан, мўйлабини мойлаганидан кейин «рўзам очилиб кетди» деган ўй билан қасдан еб-ичиб юборса, ҳам қазо тутиб, ҳам каффорот адо қилади.

(Фақиҳ «рўзанг очилибди» деб фатво берса, бундан мустасно. Унда фақат қазо тутади. Каффорот вожиб бўлмайди.)

3. Оғзига кирган ёмғир сувини, хотинининг тупугини лаззат учун ичига ютса, кесакхўр одам кесакни ютиб юборса, ҳам қазо тутиб, ҳам каффорот адо қилади.

4. Фарж шаҳватини тўла равишда қондирса ҳам. Унда иштаҳа тортадиган одам жинсининг олди ёки орқасига олатни киритиш кўзда тутилган. Агар маний тўкилиши бўлмаса ҳам.

5.Аёл киши кичик ёшдаги боланинг ёки мажнуннинг ўзига яқинлик қилишига имкон берса, унга ҳам қазо, ҳам каффорот вожиб бўлади.

№ 28: Рўзани бузадиган нарсалар ҳақида

2011-07-20T21:54:47Z

Ким жинсий яқинлик қилса ёки унинг икки йўлидан бирига яқинлик қилинса, рўзаси бузилади.

Қасдан ғизо ёки даво бўладиган нарсани еса ёки ичса ҳам рўзаси бузилади.

Бу ҳолатларда қазосини тутади ва худди зиҳор қилувчи каби каффоротни адо қилади.

Каффоротни адо қилиш Рамазон фарзини адо қилишни қасдан бузганда вожиб бўлади. Бошқасида вожиб бўлмайди.

Бир дона кунжутни чайнаб еса ҳам рўзаси очилмайди.

Қайта қусиш, агар кўп бўлса, рўзани бузади.

Агар киши ўзини мажбур қилиб қусса, рўзаси очилади.

Ўпиш, агар ортидан бирор нарса бўлиш хавфи бўлса, макруҳдир.

Мисвок қилиш ва сурма қўйиш макруҳ эмас.

Ҳомиладор эмизикли аёл ўзи ва боласига зарар етишидан қўрқса, бемор хасталиги зиёда бўлишидан қўрқса ва мусофир(ҳам) оғизларини очадилар ва фидя-сиз қазо қиладилар. Зарар қилмаса, сафарда рўза тутган афзал.

Васиятга амал қилиш учдан бирдан бўлади.

Ҳар бир қазо қилинган намознинг фидяси бир кунлик рўзанинг фидяси миқдорича.

Бировнинг ўрнига бошқанинг қилган ибодати ўтмайди.

Нафл рўза тутувчи зиёфат узри ила рўзасини очса бўлади. Кейин қазосини тутади.

Ойнинг ҳаммасида мажнун бўлишлик рўзани соқит қилади. Баъзисида эмас.

Рўзанинг бузилиши икки хил бўлади. Биринчиси – қазо ва каффоротни вожиб қиладиган ҳолатлар. Иккинчиси – фақат қазони вожиб қиладиган ҳолатлар.